PHƯƠNG PHÁP DẠY CÁC BÀI THỰC HÀNH TRONG CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA LÍ LỚP 9
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Qua nhiều năm giảng dạy, chúng tôi nhận thấy đa số học sinh THCS Tôn Thất Thuyết nói riêng, học sinh THCS trong toàn huyện nói chung rất yếu về kỹ năng thực hành. Mặt khác giáo viên giảng dạy Địa lí thường rất lúng túng trong việc lựa chọn nội dung và phương pháp dạy học phù hợp cho từng kiểu bài thực hành khác nhau trong chương trình Địa lí THCS. Chương trình và sách giáo khoa Địa lí THCS được triển khai theo hướng tăng mạnh kênh hình, giảm dần kênh chữ, tỉ trọng bài thực hành tăng lên đáng kể. Điều đó chứng tỏ rằng bộ môn Địa lí THCS hiện nay không chỉ chú trọng đến việc cung cấp cho học sinh những kiến thức lí thuyết cơ bản mà còn rèn luyện những kĩ năng cần thiết về phân tích, đọc hiểu các bản đồ, lược đồ, các kênh hình và kĩ năng xử lí số liệu, ...
Tuy nhiên, thực tế cho thấy, các bài dạy lí thuyết thì người thầy rất quan tâm, học sinh rất hứng khởi khi học và chuẩn bị bài, còn các bài thực hành thì giáo viên rất ngại thực hiện, vừa khô khan, vừa khó làm cho bài dạy bài học sinh động. Vì vậy, thực hành hiện vẫn còn là một khâu yếu. Các bài thực hành của chương trình Địa lí THCS được coi là phần khó do nội dung và yêu cầu cao đòi hỏi vận dụng nhiều kiến thức, kĩ năng. Do đó giáo viên còn lúng túng khi lựa chọn phương pháp.
Để giúp học sinh lớp lớp 9 làm tốt các bài thực hành tạo tiền đề cho việc nâng cao khả năng chiếm lĩnh kiến thức và học tiếp các lớp trên - cấp THPT, cũng như chất lượng dạy học bộ môn Địa lí nói chung nên chúng tôi quyết định chọn đề tài: “PHƯƠNG PHÁP DẠY CÁC BÀI THỰC HÀNH TRONG CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA LÍ LỚP 9” làm chuyên đề ĐMPPDH lần này.
NỘI DUNG
Cơ sở lí luận
1.1. Thực hành Địa lí
Dạy học là dạy về kiến thức và kĩ năng, vì vậy trong chương trình sách giáo khoa bậc THCS không chỉ có các bài dạy truyền tải về kiến thức, mà còn có cả các bài dạy về kiến thức và kĩ năng, tức là các tiết thực hành. Theo PGS.TS. Nguyễn Đức Vũ “Thực hành là một loại bài học dạy về kĩ năng, trong đó có hai nhiệm vụ cung cấp kiến thức lí thuyết làm cơ sở cho kĩ năng và cung cấp kiến thức hành động của kĩ năng và mở rộng kiến thức”. (Đổi mới phương pháp dạy học địa lý ở trường THCS, Nguyễn Đức Vũ- Phạm Thị Sen ; NXB Giáo Dục, Hà Nội, 2006)
Kĩ năng, theo tâm lí học nói chung là phương thức thực hiện một hành động nào đó thích hợp với những mục đích và những điều kiện hành động.
Kĩ năng Địa lí thực chất là những hoạt động thực tiễn mà học sinh thực hiện được một cách có ý thức trên cơ sở những kiến thức Địa lí đã có.
Kĩ năng Địa lí bao gồm:
- Kĩ năng làm việc với bản đồ trong đó có các kĩ năng định hướng trên bản đồ, đo đạc trên bản đồ, đọc bản đồ, sử dụng bản đồ, lược đồ…
- Kĩ năng làm việc ngoài trời trong đó kĩ năng quan sát, đo đạc với các công cụ quan trắc về các hiện tượng thời tiết, địa hình, thổ nhưỡng, động thực vật…
- Kĩ năng làm việc với các tài liệu Địa lí trong đó có các kĩ năng lập lát cắt, vẽ biểu đồ, bản đồ, phân tích các số liệu…
- Kĩ năng học tập Địa lí trong đó có kĩ năng làm việc với sách giáo khoa, tài liệu tham khảo, kĩ năng mô tả viết và trình bày các vấn đề Địa lí…
Kĩ năng thực hành Địa lí là một bộ phận quan trọng của hệ thống tri thức Địa lí mà học sinh cần phải có đồng thời cũng là thước đo kết quả học tập của học sinh.
1.2.Vai trò của bài thực hành Địa lí
Thực hành trong là một khâu quan trọng trong quá trình học tập giúp học sinh nắm được kĩ năng cả về mặt lí thuyết cũng như hành động. Mỗi bài thực hành được thực hiện trên lớp với các nhiệm vụ cụ thể nhằm đạt được những mục tiêu đề ra. Bài thực hành Địa lí có hai nhiệm vụ cơ bản:
- Trước hết và quan trọng nhất là nhằm vào việc hình thành và rèn luyện kĩ năng Địa lí .
- Tiếp theo là củng cố và vận dụng kiến thức
Giờ thực hành yêu cầu học sinh rèn luyện kĩ năng, những kĩ năng này được hình thành dần dần từng bước một cách tỉ mỉ, từ dễ đến khó, từ những hiểu biết ban đầu đi đến chỗ nắm được các kĩ